Τι είναι οι πολύποδες;
Οι πολύποδες μαζί με τα ινομυώματα αποτελούν τις πιο συχνές γυναικολογικές παθήσεις. Οι πολύποδες είναι καλοήθεις σχηματισμοί που εντοπίζονται είτε στο εσωτερικό τοίχωμα της μήτρας (ενδομητρικοί πολύποδες) ή στον τράχηλο της μήτρας (τραχηλικοί πολύποδες).
Οι πολύποδες είναι ορμονοεξαρτώμενοι αφού η παθογένεσή τους φαίνεται να συνδέεται με την επίδραση των οιστρογόνων στο ενδομήτριο. Συνήθως παρουσιάζεται στο 10% των γυναικών κοντά στα 40-50 χρόνια τους.
Ιστολογικά οι ενδομητρικοί πολύποδες διαχωρίζονται:
- στους αδενωματώδεις: είναι οι συχνότεροι. Αποτελούνται από ινώδη ιστό και αδένες του ενδομητρίου. Η πλακώδης μετάπλαση του καλυπτικού επιθηλίου είναι συχνή και πολύ σπάνια αναπτύσσεται σ’ αυτούς αδενοκαρκίνωμα.
- στους πλακουντιακούς: είναι σπάνιοι και οφείλονται σε παραμονή εντός της μήτρας τμήματος του πλακούντα μετά από τοκετό ή μετά από διακοπή εγκυμοσύνης (άμβλωση). Αποτελούνται από υπολείμματα χοριακών στοιχείων και ινώδη ιστό.
Μορφολογικά μπορεί να έχουν μεγάλη επίπεδη βάση ή να συνδέονται με τη μήτρα μέσω ενός μίσχου (μισχωτοί πολύποδες). Οι μισχωτοί πολύποδες είναι πιο κοινοί από αυτούς με ευρεία βάση. Το μέγεθός τους κυμαίνεται από μερικά χιλιοστά έως λίγα εκατοστά και αιματώνονται από μικρά αγγεία.
Σε ποσοστό 75% οι πολύποδες είναι καλοήθεις, ενώ το υπόλοιπο ποσοστό αφορά σε προκαρκινικές αλλοιώσεις απλής υπερπλασίας, σύνθετης υπερπλασίας και υπερπλασίας με ατυπία. Το ποσοστό καρκίνου σε πολύποδα είναι μέχρι 3% και αυξάνει μετά την εμμηνόπαυση.Ποια συμπτώματα παρουσιάζουν οι πολύποδες μήτρας;
Οι πολύποδες σπάνια οδηγούν σε συμπτώματα και συνήθως η ανεύρεσή τους γίνεται τυχαία κατά τον τυπικό γυναικολογικό έλεγχο (υπερηχογραφική εξέταση της μήτρας για τους ενδομητρικούς πολύποδες ή κατά τη διάρκεια της γυναικολογικής εξέτασης για τους τραχηλικούς πολύποδες ). Όταν εκδηλώνονται ενοχλήσεις, αυτές περιλαμβάνουν:
- Διαταραχές του έμμηνου κύκλου: οι διαταραχές αυτές ενδέχεται να διαφέρουν σε ένταση από μικρή κηλιδωτή αιμόρροια μέχρι και σημαντική απώλεια αίματος κατά την περίοδο (μηνορραγία), παρατεταμένη έμμηνος ροή.
- Παθολογική κολπική αιμορραγία: αιμορραγία από τη μήτρα μεταξύ των περιόδων (μητρορραγία). Συχνά παρατηρείται κηλιδωτή μεσοκυκλική αιμορραγία (στο μέσο του έμμηνου κύκλου) καθώς και αιμορραγία στις γυναίκες που βρίσκονται στην εμμηνόπαυση.
- Αίμα ύστερα από τη σεξουαλική επαφή.
- Σε σπάνιες περιπτώσεις δύναται να προκαλέσουν πόνο στις πρώτες ημέρες της περιόδου (δυσμηνόρροια) ή γενικότερη ενόχληση στην περίπτωση που οι μισχωτοί πολύποδες αποκτήσουν μέγεθος μερικών εκατοστών και προεξέχουν στον κόλπο μέσω του τραχήλου της μήτρας.
- Μειωμένη γονιμότητα: δυσκολία στην εμφύτευση του γονιμοποιημένου ωαρίου στο ενδομήτριο, όταν εκεί υπάρχει μεγάλος ενδομητρικός πολύποδας .
- Συνεχείς αποβολές: Σε μελέτη των Valli et al. από την πανεπιστημιακή κλινική της Ρώμης, οι πολύποδες τεκμηριώνονται ως ένα από τα ανατομικά αίτια των επαναλαμβανόμενων αποβολών. Το δείγμα αφορούσε γυναίκες από την γυναικολογική κλινική του νοσοκομείου και το τμήμα υπερήχων. Η έρευνα κάλυψε μια περίοδο εννέα ετών και κατέδειξε ότι η συχνότητα των πολυπόδων στις γυναίκες με θετικό ιστορικό επαναλαμβανόμενων αποβολών ήταν μεγαλύτερη (32%) από εκείνη της ομάδας των υγιών μαρτύρων (9%).Παράγοντες κινδύνου για εμφάνιση ενδομητρικού πολύποδα
Φαίνεται πως ο υψηλός δείκτης μάζας σώματος (παχυσαρκία), η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση), η λήψη ή η θεραπεία με ορμονικά σκευάσματα υποκατάστασης, η λήψη σκευασμάτων (π.χ Tamoxifen) για θεραπεία κακοήθειας του μαστού αποτελούν προ-διαθεσικούς παράγοντες για εμφάνιση ενδομητρικού πολύποδα. Οι πολύποδες όπως προαναφέρθηκε είναι μορφώματα ορμονοεξαρτώμενα (κυρίως από τα οιστρογόνα) και όλες οι παραπάνω καταστάσεις επηρεάζουν τα επίπεδα των οιστρογόνων στον οργανισμό. Γενικά ενδομητρικοί πολύποδες παρουσιάζονται συχνότερα σε γυναίκες με ιστορικό τραχηλικού πολύποδα και διαγιγνώσκονται στο 25% των γυναικών με ανώμαλη κολπική αιμόρροια.
Διάγνωση του ενδομητρικού πολύποδα
Η διάγνωση του ενδομητρικού πολύποδα δεν είναι πάντα εύκολη, εκτός αν ο πολύποδας προβάλλει από το στόμιο του τραχήλου της μήτρας. Τα διαγνωστικά μέσα περιλαμβάνουν:
- Το κλασσικό διακολπικό υπερηχογράφημα (TVS): οι πολύποδες εμφανίζονται σαν μικρές εστίες υπερηχογραφικής ανομοιογένειας του ενδομητρίου. Ο κολπικός υπέρηχος είναι ιδανικό να πραγματοποιείται μετά το τέλος της περιόδου όταν το πάχος του ενδομητρίου είναι λεπτό και επομένως ευκολότερο στην απεικόνιση και την ανάδειξη των ενδομητρικών πολυπόδων. Σε αυτήν την κατηγορία απεικονιστικών μεθόδων μπορούν να συμπεριληφθούν και η διακολπική υδροϋπερηχογραφία (SIS) και το τρισδιάστατο διακολπικό υπερηχογράφημα (3D TVS) που έχουν μια μεγαλύτερη ευαισθησία στην διάγνωση των ενδομητρικών πολυπόδων. Ωστόσο καμία από τις παραπάνω μεθόδους δεν παρέχει 100% αξιοπιστία και ακρίβεια στη διάγνωση. Πολλές φορές είναι πολύ δύσκολη η διάκριση μεταξύ ενδομητρικών πολυπόδων και υποβλεννογόνιων ινομυωμάτων.
- Υστεροσαλπιγγογραφία: Είναι μια ακτινολογική μέθοδος κατά την οποία χορηγείται δια μέσω του τραχήλου μία ειδική ακτινοσκιερή ουσία (σκιαγραφικό) και παρακολουθείται η πορεία της. Λαμβάνεται μια σειρά ακτινογραφιών, οι οποίες απεικονίζουν τη μορφολογία των κοιλοτήτων των γεννητικών οργάνων (μήτρα, σάλπιγγες). Ωστόσο ούτε και η υστεροσαλπιγγογραφία δεν αποτελεί τη μέθοδο εκλογής στη διάγνωση των ενδομητρικών πολυπόδων. Η συγκεκριμένη μέθοδος χρησιμοποιείται περισσότερο για τη διερεύνηση της γυναικείας υπογονιμότητας.
- Υστεροσκόπηση: είναι μια εξέταση για τη διερεύνηση του εσωτερικού της μήτρας. Πραγματοποιείται με τη βοήθεια του ενός λεπτού σωλήνα με κάμερα στο άκρο του (υστεροσκόπιο). Το υστεροσκόπιο εισάγεται δια μέσω του τραχήλου στο εσωτερικό της μήτρας και έτσι ο γιατρός βλέπει στην οθόνη του υπολογιστή το εσωτερικό της. Αποτελεί τη μέθοδο εκλογής στη διάγνωση του ενδομητρικού πολύποδα καθώς παρέχει την πλήρη διερεύνηση της ενδομητρικής κοιλότητας και επιπρόσθετα την ανίχνευση τυχόν αλλοιώσεων που μπορεί να συνυπάρχουν με τους πολύποδες (όπως η υπερπλασία του ενδομητρίου), τη λήψη βιοψιών για τον αποκλεισμό κακοήθειας, αλλά και την αφαίρεση των ενδομητρικών πολυπόδων.
Αφαίρεση ενδομητρικού πολύποδα
Η θεραπεία των πολυπόδων του ενδομητρίου είναι πάντα χειρουργική και έγκειται στην αφαίρεσή τους. Η υστεροσκόπηση αποτελεί την πλέον σύγχρονη μέθοδο εκλογής για την αντιμετώπιση των πολυπόδων. Είναι μία ακριβής μέθοδος κατά την οποία ελέγχεται ολόκληρη η κοιλότητα του ενδομητρίου και δίνεται η δυνατότητα στον γιατρό να δει καθαρά τον μίσχο του πολύποδα και να τον αφαιρέσει χωρίς να τραυματίσει το υπόλοιπο ενδομήτριο, ενώ η συμβατική απόξεση του ενδομητρίου είναι ουσιαστικά μία τυφλή μέθοδος η οποία θα αποτύχει στην πλήρη εξαίρεσή των πολυπόδων στο 1/3 των περιπτώσεων.
Αν, λοιπόν, κατά τη διάρκεια της υστεροσκόπησης βρεθεί ενδομητρικός πολύποδας, αυτός αφαιρείται και γίνεται και επιπλέον διαγνωστική απόξεση του ενδομητρίου. Ο πολύποδας και τα ξέσματα στέλνονται για ιστολογική εξέταση ώστε να αποκλειστούν πιθανότητες κακοήθειας, υπερπλαστικού ενδομητρίου (προκαρκινική κατάσταση) ή κακοήθους εξαλλαγής στο μέλλον. Με την αφαίρεσή τους προλαμβάνεται ο καρκίνος του ενδομητρίου, βελτιώνεται τη γονιμότητα και θεραπεύονται πιθανές ανωμαλίες της περιόδου (αν φυσικά δεν συνυπάρχει κάποιο άλλο πρόβλημα πχ. ορμονολογικό). Ωστόσο η πιθανότητα κακοήθειας ή εξαλλαγής ενός πολύποδα είναι σπάνια (το ποσοστό κυμαίνεται από 0,5 σε 4.8%).
Σε αυτό το σημείο θα πρέπει να σημειωθεί ότι αν μία γυναίκα παρουσιάζει οποιοδήποτε σύμπτωμα που παραπέμπει σε ενδομητρικό πολύποδα (π.χ μεσοκύκλιος αιμόρροια, ανώμαλη κολπική αιμόρροια) ή τραχηλικό πολύποδα (π.χ αίμα μετά από σεξουαλική επαφή) επιβάλλεται να το διερευνήσει άμεσα. Δυστυχώς στην ιατρική υπάρχει πληθώρα διαφορικών διαγνώσεων. Στην προκειμένη περίπτωση η διαφορική μας διάγνωση θα μπορούσε να είναι καρκίνος του ενδομητρίου και καρκίνος του τραχήλου αντίστοιχα.