Η εμμηνόπαυση είναι μια φυσική διαδικασία που συμβαίνει όταν η εμμηνόρροια σταματά, λόγω της εξάντλησης των αποθεμάτων των ωοθηκών σε ωοθυλάκια. Για να θεωρήσουμε ότι μια γυναίκα είναι μετεμμηνοπαυσιακή, θα πρέπει να έχει σταματήσει η περίοδος της για 12 μήνες. Αυτή η φάση σηματοδοτεί το τέλος της αναπαραγωγικής ηλικίας, καθώς οι ωοθήκες δεν έχουν πια βιώσιμα ωοθυλάκια για την παραγωγή ορμονών και την εγκυμοσύνη. Η περίοδος πριν από την εμμηνόπαυση, γνωστή και ως προεμμηνόπαυση ή κλιμακτήριος, συνοδεύεται συχνά από διάφορες αλλαγές και προσαρμογές όπως είναι π.χ. οι εξάψεις και οι διαταραχές της διάθεσης, ονομάζεται περιεμμηνόπαυση ή κλιμακτήριος. Όσο πλησιάζει μια γυναίκα στη διακοπή της εμμήνου ρύσεως τόσο πιο έντονη γίνεται συνήθως η συμπτωματολογία της κλιμακτηρίου..
Σε ποιά ηλικία μπαίνουν οι γυναίκες στην εμμηνόπαυση;
Η κλιμακτήριος συνήθως αρχίζει συνήθως 5 με 10 χρόνια πριν την εμφάνιση της εμμηνόπαυσης, όταν η παραγωγή οιστρογόνων από τις ωοθήκες αρχίζει σταδιακά να φθίνει. Η μέση ηλικία εμμηνόπαυσης στην Ελλάδα είναι τα 51 έτη, ενώ η εμφάνιση εμμηνόπαυσης από τα 40 μέχρι τα 48 έτη ονομάζεται πρώιμη εμμηνόπαυση. Αντίστοιχα, η διακοπή της εμμήνου ρύσεως λόγω εξάντλησης των αποθεμάτων των ωοθυλακίων πριν τα 40 έτη ζωής ονομάζεται πρόωρη εμμηνόπαυση (πρώιμη ωοθηκική ανεπάρκεια). Η μέση συνολική επιβίωση των ελληνίδων γυναικών σύμφωνα με τα τελευταία στατιστικά της Eurostat ανέρχεται στα 83 έτη. Γίνεται κατανοητό λοιπόν, πως η μέση Ελληνίδα ζει στο πλαίσιο της εμμηνόπαυσης για τουλάχιστον 30 χρόνια..
Συμπτώματα εμμηνόπαυσης και κλιμακτηρίου
Κατά τη διάρκεια της κλιμακτηρίου οι περισσότερες γυναίκες βιώνουν διάφορα συμπτώματα λόγω της μειωμένης σταδιακά παραγωγής οιστρογόνων από τις ωοθήκες.
Τα πιο συχνά σημεία και συμπτώματα της κλιμακτηρίου είναι:
- Διαταραχές της εμμηνορροϊκής ροής όπως,
- Αραιομηνόρροια: έμμηνοι κύκλοι με διάρκεια άνω των 35 ημερών
- Συχνομηνόρροια: έμμηνοι κύκλοι με διάρκεια κάτω των 21 ημερών
- Αμηνόρροια: μη εμφάνιση έμμηνης ροής για πάνω από 60 ημέρες
- Εξάψεις, δηλαδή αίσθηση αυξημένης θερμότητας στο πρόσωπο και το στήθος που μπορεί να συνοδεύεται από εφίδρωση, ρίγος, ακόμα και αίσθηση παλμών
- Ξηρότητα κόλπου
- Δυσθυμία (διαταραχές της ψυχολογικής κατάστασης)
- Καταθλιπτική διάθεση Μειωμένη libido
- Διαταραχές ύπνου
- Πονοκέφαλοι
- Διαταραχές συγκέντρωσης και μνήμης
- Διαταραχές της ούρησης (ακράτεια, συχνοουρία)
- Πόνος στο στήθος
- Απώλεια μαλλιών.
Οι ενδείξεις και τα σημάδια της εμμηνόπαυσης μοιάζουν με εκείνα της κλιμακτηρίου. Στις περισσότερες γυναίκες οι εκδηλώσεις της κλιμακτηρίου όπως είναι οι αγγειοκινητικές (εξάψεις, εφίδρωση, ρίγος, αίσθημα παλμών) υποχωρούν μετά από 5-10 χρόνια. Συγκεκριμένα, λόγω της διαρκούς έλλειψης των οιστρογόνων οι γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση ενδέχεται να παρουσιάσουν:
Το ουρογεννητικό σύνδρομο της εμμηνόπαυσης. Πρόκειται για ένα σύμπλεγμα που οφείλεται στα χαμηλωμένα επίπεδα οιστρογόνων. Οι συχνότερες ενδείξεις και εκδηλώσεις της πάθησης είναι: Η ξηρότητα του κόλπου, η δυσπαρευνία, ο κνησμός και αίσθημα καύσου του κόλπου, η μειωμένη επιθυμία για σεξουαλική επαφή (libido), η μειωμένη ελαστικότητα του κόλπου και του αιδοίου, η συρρίκνωση του μεγέθους των χειλέων του αιδοίου, η μειωμένη τριχοφυΐα του εφηβαίου, οι επαναλαμβανόμενες κολπίτιδες και ουρολοιμώξεις, αυξημένα ποσοστά καρδιαγγειακών παθήσεων σε σύγκριση με γυναίκες πριν την εμμηνόπαυση.
Πιο αναλυτικά: Αυξημένα επίπεδα λιπιδίων (χοληστερόλη, τριγλυκερίδια)
Αυξημένα ποσοστά αθηροσκλήρωσης
Αρτηριακή υπέρταση
Αυξημένα ποσοστά καρδιαγγειακών γεγονότων (οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου, οξύ εγκεφαλικό)
Μειωμένη οστική πυκνότητα και αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης οστεοπόρωσης και παθολογικών καταγμάτων.
Σε ποιες εξετάσεις πρέπει να υποβάλλεται μια γυναίκα κατά την εμμηνόπαυση;
Είναι αλήθεια πως σημαντικό τμήμα των γυναικών πιστεύει πως εφόσον πλέον έχει “μπει” στην εμμηνόπαυση δεν απαιτείται γυναικολογική εξέταση και εξ αυτού του παραμελεί την τακτική γυναικολογική παρακολούθηση. Κάτι τέτοιο είναι εντελώς εσφαλμένο διότι οι μετεμμηνοπαυσιακές γυναικες φέρουν αυξημένο κίνδυνο για την εμφάνιση γυναικολογικών νοσημάτων και κακοηθειών. Σχεδόν όλες οι γυναικολογικές κακοήθειες εκδηλώνονται κυρίως στην εμμηνόπαυση. Επιπλέον, η συχνότητα του καρκίνου του στήθους αυξάνεται κατά την περιεμμηνόπαυση και την εμμηνόπαυση.
Οι ελέγχοι στους οποίους πρέπει να υποβάλλονται οι γυναίκες κατά τη μεταβατική περίοδο της περιεμμηνόπαυσης αλλά και κατά την εμμηνόπαυση είναι: ετήσια γυναικολογική εξέταση με επισκόπηση του αιδοίου, του περινέου και του κόλπου, διακολπικό γυναικολογικό υπερηχογράφημα ετησίως για την αξιολόγηση της μήτρας και των ωοθηκών, HPV test ή/και τεστ Παπανικολάου για την αποφυγή του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας (έγκαιρη διάγνωση προκαρκινικών και καρκινικών αλλοιώσεων του τραχήλου), ψηφιακή μαστογραφία ετησίως μέτρηση οστικής πυκνότητας (DEXA).