Τα πρώτα βήματα
Η υπογονιμότητα αφορά περίπου 1 στα 6 ζευγάρια παγκοσμίως και μπορεί να οφείλεται σε πολλούς διαφορετικούς παράγοντες. Η διερεύνηση της γονιμότητας είναι ένα ουσιαστικό πρώτο βήμα για την κατανόηση των αιτιών και τον καθορισμό της κατάλληλης θεραπείας. Ο στόχος είναι πάντα η εξατομικευμένη αντιμετώπιση, με σεβασμό στις ανάγκες και τις ιδιαιτερότητες κάθε ζευγαριού.
Η σημασία του ιατρικού ιστορικού
Η διαδικασία ξεκινά με τη λήψη ενός αναλυτικού ιατρικού ιστορικού και από τους δύο συντρόφους. Ο γιατρός συλλέγει πληροφορίες για:
- τον εμμηνορυσιακό κύκλο,
- τυχόν επεμβάσεις, λοιμώξεις ή φλεγμονές,
- φαρμακευτική αγωγή,
- κληρονομικά νοσήματα,
- συνήθειες ζωής (κάπνισμα, αλκοόλ, διατροφή, σωματικό βάρος).
Η συζήτηση αυτή βοηθά στην αναγνώριση πιθανών παραγόντων που επηρεάζουν τη γονιμότητα.
Διερεύνηση στη γυναίκα
Στη γυναίκα οι βασικές εξετάσεις περιλαμβάνουν:
- Ορμονολογικό έλεγχο (FSH, LH, AMH, προλακτίνη, θυρεοειδικές ορμόνες) για την εκτίμηση της ωοθηκικής λειτουργίας.
- Διακολπικό υπερηχογράφημα για τον έλεγχο της μήτρας και των ωοθηκών.
- Υστεροσαλπιγγογραφία ή υδροσονογραφία (HyFoSy) για την εκτίμηση της κοιλότητας της μήτρας και της διαβατότητας των σαλπίγγων.
Ανάλογα με το ιστορικό μπορεί να ζητηθούν:
- Γενετικός έλεγχος (καρυότυπος, κυστική ίνωση) όταν υπάρχει υποψία κληρονομικών παραγόντων.
- Αιματολογικές εξετάσεις για τον αποκλεισμό άλλων αιτίων, όπως θρομβοφιλία ή αυτοάνοσα νοσήματα.
- Υστεροσκόπηση ή λαπαροσκόπηση σε πιο εξειδικευμένες περιπτώσεις, όταν απαιτείται άμεση απεικόνιση και πιθανή ταυτόχρονη θεραπεία (π.χ. αφαίρεση συμφύσεων, πολύποδα ή ενδομητρίωσης).
Διερεύνηση στον άνδρα
Στον άνδρα το πρώτο βήμα είναι το σπερμοδιάγραμμα, μια απλή αλλά πολύ σημαντική εξέταση που αξιολογεί τον αριθμό, την κινητικότητα και τη μορφολογία των σπερματοζωαρίων.
Αν εντοπιστούν παθολογικά ευρήματα, μπορεί να ζητηθούν:
- Γενετικός έλεγχος (π.χ. καρυότυπος, μικροελλείψεις στο χρωμόσωμα Υ).
- Ορμονολογικός έλεγχος (FSH, LH, τεστοστερόνη, προλακτίνη).
- Απεικονιστικές εξετάσεις (π.χ. υπερηχογράφημα όρχεων).
Πότε πρέπει να απευθυνθεί το ζευγάρι σε ειδικό;
- Όταν δεν έχει επιτευχθεί εγκυμοσύνη μετά από 12 μήνες τακτικών επαφών χωρίς αντισύλληψη (ή 6 μήνες αν η γυναίκα είναι άνω των 35 ετών).
- Όταν υπάρχουν ήδη γνωστοί παράγοντες κινδύνου, όπως ενδομητρίωση, ασταθείς κύκλοι, χειρουργημένες σάλπιγγες, χαμηλός αριθμός σπερματοζωαρίων ή κληρονομικά νοσήματα.
Επόμενα βήματα
Ανάλογα με τα αποτελέσματα του ελέγχου, ο γιατρός προτείνει το κατάλληλο πλάνο:
- απλές παρεμβάσεις (αλλαγές στον τρόπο ζωής, φαρμακευτική αγωγή),
- μεθόδους υποβοηθούμενης αναπαραγωγής (συγχρονισμένες επαφές, σπερματέγχυση),
- εξωσωματική γονιμοποίηση (π.χ. μικρογονιμοποίηση, κατάψυξη ωαρίων/εμβρύων).
Η διερεύνηση της υπογονιμότητας δεν είναι μια «τυπική εξέταση», αλλά ένα σημαντικό ταξίδι κατανόησης και υποστήριξης. Με τη σωστή καθοδήγηση και την επιστημονική εμπειρία, τα περισσότερα ζευγάρια μπορούν να βρουν τον δρόμο προς τη γονεϊκότητα.