Η υπογονιμότητα επηρεάζει περίπου ένα στα έξι ζευγάρια που προσπαθούν να αποκτήσουν παιδί.
Στις περισσότερες περιπτώσεις, εντοπίζεται ένα σαφές αίτιο, όπως διαταραχές ωορρηξίας, προβλήματα στις σάλπιγγες ή ανωμαλίες στο σπέρμα.
Ωστόσο, περίπου το 25-30% των ζευγαριών αντιμετωπίζει υπογονιμότητα, παρά το γεγονός ότι όλες οι εξετάσεις δείχνουν φυσιολογικά αποτελέσματα. Αυτή η κατάσταση ονομάζεται ανεξήγητη υπογονιμότητα.
Τι είναι η ανεξήγητη υπογονιμότητα;
Η διάγνωση τίθεται όταν, μετά από τουλάχιστον 12 μήνες συστηματικών προσπαθειών (ή 6 μήνες για γυναίκες άνω των 35 ετών), δεν επιτυγχάνεται εγκυμοσύνη, παρά το γεγονός ότι οι βασικές εξετάσεις είναι φυσιολογικές. Ο βασικός έλεγχος περιλαμβάνει:
- Ηλικία του ζευγαριού.
- Τεκμηρίωση της ωορρηξίας (π.χ. με αιματολογικές εξετάσεις ή υπερηχογράφημα). – Έλεγχο ωοθηκικού αποθέματος (AMH, FSH, υπερηχογραφική καταμέτρηση ωοθυλακίων).
- Διαβατότητα σαλπίγγων (υστεροσαλπιγγογραφία ή υπερηχογραφική υστεροσαλπιγγογραφία/HyFoSy).
- Έλεγχο της μήτρας (υπερηχογράφημα, σαλπιγγογραφία, υστεροσκόπηση αν χρειαστεί).
- Σπερμοδιάγραμμα (έλεγχος αριθμού, κινητικότητας και μορφολογίας σπερματοζωαρίων).
- Ορμονικό έλεγχο (FSH, LH, TSH, προλακτίνη κ.ά.).
- Καταγραφή του ιατρικού και αναπαραγωγικού ιστορικού του ζευγαριού, συνδυασμένο με κλινική εξέταση.
Αν όλα τα παραπάνω είναι φυσιολογικά, η διάγνωση που τίθεται είναι ανεξήγητη υπογονιμότητα.
Πιθανά αίτια της ανεξήγητης υπογονιμότητας;
Η ανεξήγητη υπογονιμότητα δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει πρόβλημα, αλλά ότι δεν μπορεί να εντοπιστεί με τις υπάρχουσες εξετάσεις. Μερικές πιθανές εξηγήσεις περιλαμβάνουν:
- Μικρές διαταραχές της ωορρηξίας ή της ωχρινικής φάσης.
- Μειωμένη ποιότητα ωαρίων ή σπερματοζωαρίων που δεν ανιχνεύεται στις εξετάσεις.
- Ήπια ή μέτρια ενδομητρίωση.
- Υποκλινικές παθήσεις (π.χ. διαβήτης, θυρεοειδικές διαταραχές).
- Μη ιδανικός χρονισμός των επαφών σε σχέση με τις γόνιμες ημέρες.
Η σημασία της ηλικίας
Η ηλικία είναι ένας από τους πιο σημαντικούς παράγοντες που επηρεάζουν τη γονιμότητα. Με την πάροδο των ετών, η ποιότητα και ο αριθμός των ωαρίων μειώνονται, γεγονός που καθιστά πιο δύσκολη τη σύλληψη. Μετά τα 40, η πιθανότητα φυσικής σύλληψης μειώνεται δραματικά, ενώ μετά τα 44 είναι εξαιρετικά σπάνια, ακόμη και σε γυναίκες με κανονικούς κύκλους.
Μπορεί να υπάρξει εγκυμοσύνη;
Ναι, η διάγνωση της ανεξήγητης υπογονιμότητας δεν σημαίνει ότι το ζευγάρι δεν θα καταφέρει ποτέ να αποκτήσει παιδί. Έρευνες δείχνουν ότι, ακόμη και χωρίς θεραπεία, έως και το 40% των ζευγαριών συλλαμβάνει φυσικά με την πάροδο του χρόνου.
Σε άλλες μελέτες, περίπου το 6% των ζευγαριών πέτυχε εγκυμοσύνη ενώ περίμενε στη λίστα για εξωσωματική. Με τις κατάλληλες θεραπείες, τα ποσοστά επιτυχίας είναι ακόμη υψηλότερα. Μελέτες του National Institutes of Health δείχνουν ότι το 92% των ζευγαριών με ανεξήγητη υπογονιμότητα απέκτησαν παιδί μετά από θεραπεία.
Θεραπευτικές επιλογές
Η θεραπεία προσαρμόζεται στις ανάγκες του κάθε ζευγαριού, ανάλογα με την ηλικία, τη διάρκεια της υπογονιμότητας και τις επιθυμίες τους. Οι διεθνείς οδηγίες (ESHRE 2023) προτείνουν:
- Αλλαγές στον τρόπο ζωής: διακοπή καπνίσματος, περιορισμός αλκοόλ και καφεΐνης, διατήρηση υγιούς βάρους, ισορροπημένη διατροφή και τακτική άσκηση.
- Βελτιστοποίηση του χρονισμού των επαφών με τη βοήθεια τεστ ωορρηξίας ή παρακολούθησης του κύκλου.
- Σπερματέγχυση (IUI), συνήθως για 2-3 κύκλους.
- Εξωσωματική γονιμοποίηση (IVF), ειδικά για γυναίκες μεγαλύτερης ηλικίας ή μετά από αποτυχία άλλων θεραπειών. Η χρήση ICSI δεν υπερτερεί της κλασικής IVF, εκτός αν υπάρχει ανδρικός παράγοντας.
- Λαπαροσκόπηση μόνο όταν υπάρχει υποψία ενδομητρίωσης ή συμφύσεων, όχι ως ρουτίνα.
Πρόγνωση
Η ανεξήγητη υπογονιμότητα μπορεί να είναι απογοητευτική, αλλά τα περισσότερα ζευγάρια τελικά αποκτούν παιδί. Έως και 40% των ζευγαριών συλλαμβάνουν φυσικά με τον χρόνο, ενώ με τις σύγχρονες θεραπείες το ποσοστό επιτυχίας αυξάνεται σημαντικά. Σημαντικοί προγνωστικοί παράγοντες είναι η ηλικία της γυναίκας, η διάρκεια της υπογονιμότητας και οι προηγούμενες εγκυμοσύνες.
Συμπέρασμα
Η ανεξήγητη υπογονιμότητα δεν αποτελεί αδιέξοδο. Αντιπροσωπεύει τα όρια της ιατρικής γνώσης και την πολυπλοκότητα της αναπαραγωγής. Με σωστή ενημέρωση, εξατομικευμένη θεραπεία και υποστήριξη, τα περισσότερα ζευγάρια καταφέρνουν τελικά να εκπληρώσουν το όνειρό τους για γονεϊκότητα.